سپاس از بازدید شما
تاریخ : شنبه 1390/10/24

مقدمه

یکی از مسایل که سابقة تاریخی آن از اهمیت فروان برخودار است نظام حقوقی کشورهاست. کشورهایی که نظام حقوقی آن‌ها از پیشینة تاریخی خوبی بر خودار باشد یکی از افتخارات آن کشور به شمار می‌رود. از آن جا که تکامل یک ملت در هر بعد از ابعاد زندگی ثمره‌ای تلاش جمعی انسان‌هاست نمی‌توان فرهنگ و تمدن یک کشور را بدون ارتباط با سایر ملیت‌ها در نظر گرفت. نوشتة حاضر در پی آن است که به طور خلاصه روند شکل گیری نظام حقوقی ایران و افغانستان را بررسی نماید. و به دلیل نکتة که پیش‌تر اشاره شد، روند شکل‌گیری این دو نظام حقوقی را تا حدودی با شیوه تطبیقی با نظام‌های حقوقی مطرح دیگر مطالعه خواهد کرد. چنان که انتظار می‌رود در ضمن این نوشتار یک تحول بزرگ و دامنه دار که در این دو نظام اتفاق افتاده هم روشن خواهد شد و آن پاسخ به این پرسش است که چرا و از کی در ایران و افغانستان نظام حقوقی اسلام پذیرفته شده است. برای دستیابی به پاسخ مناسب از پرسش فوق و چشم‌انداز تطور این نظام‌ها، مطالب این نوشتار در سه مبحث تنظیم می‌گردد؛ در مبحث اول مروری عام بر وجود نظام‌های حقوقی از دوران گذشته تا عصر حاضر می‌باشد؛ یعنی اصل وجود نظام حقوقی میان مردم پیشین، مرور می‌شود تا روشن شود که نظام حقوقی از چه زمانی میان بشر رایج بوده است؛ در این مبحث بیشتر از نهاد مسئولیت مدنی پزشکان نمونه‌های آورده شده است. این مثال‌ها بیانگر این مطلب نیست که تنها نهاد مسئولیت مدنی پزشکان در آن زمان بوده بلکه سایر نهادهای حقوقی هم وجود داشته و هدف از بیان این نمونه‌ها صرف نشان دادن وجود نظام حقوقی به شکل موردی در میان آن مردم است و در نتیجه در پی تثبیت این مطلب است که در آن عصر نظام حقوقی وجود داشته است که بر اساس همان نظام حقوقی، قانونگذاران آن زمان به جعل قانون در امور پزشکی اقدام می‌کردند. این بحث در مبحث‌های دوم و سوم به شکل پر رنگ‌تر تعقیب گردیده است.

نویسنده: محمداسحاق امینی

مبحث اول: نظام‌های حقوقی از دوران گذشته تا معاصر

بحث از نحوة شکل گیری نظام حقوقی، بحث از چگونگی به وجود آمدن نظام حقوقی یک کشور است. امروزه کشوری یافت نمی‌شود که فاقد نظام حقوقی باشد. لذا برای شناخت اینکه فلان کشور یک نظام حقوقی را پذیرفته و نظام حقوقی دیگر را مورد پذیرش قرار نداده نیازمند آن است که تاریخ نظام حقوقی آن، بررسی شود تا معلوم شود در روند شکل گیری نظام حقوقی این کشور چه چیزهایی به طور مستقیم و یا به نحوی غیر مستقیم دخیل بوده، تا این ملت چنین نظام حقوقی را برگزیده است. جهت روشن شدن مطلب فوق روند شکل گیری نظام حقوقی ایران و افغانستان متاثر از چه چیزهایی بوده، این مبحث در سه مطلب بیان می‌گردد؛ زیرا کاوش مسائل وجود نظام حقوقی به طورعام، به سه دورهیعنی زمان قدیم، عصر وسطی و دوران اسلام و معاصر، قابل تقسیم است.

مطلب اول: زمان قدیم

در عصر قدیم نظام و یا نظام‌های حقوقی در میان اقوام پیشینیان هم‌چون مصری‌ها، بابلیان و اغریق موجود بوده است؛ به دلیل آن‌که این اقوام و مردمان، نسبت به سایر اقوام از تمدن و مدنیت بیشتری برخوردار بوده‌اند و یا حد اقل آثار مدنیت و تمدن آنان بیشتر از دیگر مردمان، توجه پژوهشگر را به خود جلب نموده است. از مجموعه نظام‌هایی حقوقی که از اهمیت برخوردار بودند، نظام های حقوقی ذیل می‌باشند:

الف. نظام حقوقی مصریان: مصریان قدیم دارای نظام حقوقی بودند به دلیل آنکه آثار به جای مانده از مسائل حقوقی آن دوره، حکایت از یک نظام حقوقی کارآمد آن دوران دارد؛ به عنوان مثال چندین پا پیروس مربوط امور پزشکی از مصر قدیم به جای مانده است. این‌ها نمایانگر آن است که این مردم در حرفة پزشکی دست بالای داشته که به مسایل مربوط به مسئولیت پزشکی توجه داشتند. یکی از آنبه پاپیروسها،که به نام کاشف آن «باپیروس سمیت» یادمی‌شود، طوماری است به اندازۀ چهار و نیم متر طول. در این سند از 48 حالت جراحی سریری از شکستگی کاسه سر گرفته تا جراحت‌های نخاع شوکی بحث و بررسی به عمل آمده است. تاریخ آن در حدود1600سال قبل از میلاد برمی‌گردد. کاهون در پاپیروس(1850ق.م) شیاف­هایی را شرح داده که

ادامه مقاله را در مجله نگاه فردا شماره یک مطالعه نمایید.


[1]. ویل دورانت، ویلیام جمیز، مشرق زمین گهواره تمدن، مترجمین احمد آرام، پاشائی، ص218.

[2]. سعد سالم عبدالکریم، المسئولیه المدنیه فی نشاط طبی فی قانون اللبی، ص22.

[3]. بابل نام خطه ای است که در جنوب شرقی جلگه ای بین النهرین بوده است در زمان باستانی حدود آن از شرق به عیلام از جنوب شرقی به خلیج فارس از جنوب به صحرایی عربستان از شمال به آشور امتداد داشته است. مانند کشورهای شرق مدیترانه و مصر، مهد یکی از قدیمی ترین تمدن های جهان بوده است. شهر بابل در زمان حمّورابی مرکز سیاسی و کرسی نیشین بوده است. (علی پاشا، صالح، سرگذشت قانون: مباحث از تاریخ حقوق دور نمائی از روزگاران پیشین تا امروز، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چاپ دوم، 1383ش، ص96.)

[4]. ویل دورانت، همان، ص304.

[5]. همان، ص307.

[6]. همان، ص274.

[7]. سعد السالم، همان، ص32.

[8]. cod surnommu

[9].ur nommu

[10]. نزدیک 6000 سال قبل، قومی به نام سامر از قفقاز به نواحی بین النهرین در جنوب مرکزی عراق به نام سومر و بعدا بابل معروف شد مستقر شدند و سومری‌ها مردم شهر نشین دارای تمدن بودند. شهرهای «اور» و «لاگاش» را در کلده سفلی نزدیک دریا بنا نهادند. این مردم دارای آئین شرک و بت پرستی بودند و پیشه‌ای شان تجارت بود. خطی میخی از اختراعات آنان است. امپراتوری سومری به دست امپراتوری اکّدی نابود می‌شود. اکّد به دست کوه نشینان کردستان ویران می‌شود. کوج نشینان هند و اروپائی اکّدی‌ها را به عقب راندند.( سید حسن امین، تاریخ حقوق ایران، انشارات دایره المعارف ایران شناسی، جاپ اول، 1383، ص82)

[11]. پروفسور وولی یکی از باستان شناسان نامی است که به ریاست هیئت اعزامی موزه دانشگاه پنسیلونیا و موزه برتانیا، در ناحیه اور حفریات علمی نموده است؛ این دانشمند ثابت می‌کند سومری‌ها در بین النهرین 2000 سال قبل از مصری‌ها به اوج تمدن رسیده بودند و سومری 3500  قبل از میلاد مراحل عالیه فرهنگ را طی نموده بودند که پیشرو مصر و آشور و آسیای صغیر کدت و یونان بوده است. همان، ص91.

[12]. dungi

[13]. پروفیسور گد استاد زبان‌ها و تمدن‌های سامی در ازمنه‌ای باستانی و نگهبان اشیاء و عتیقه مصر و آشور در موزه برتانیا است.(همان، ص92)

[14]. urkajina.

[15]. حمّورابی یا حمورابی، خمورابی یا عموربی به معنای عموی بزرگ است که ششمین پادشاه بابل بوده است. دوران پادشاهی او بین 2067 تا 2050 قبل از میلاد یا بین 1704 تا 1662 قبل از میلاد بوده است که اخیری بیشتر مورد توجه است. (علی پاشا صالح، همان، ص99.)

[16]. علی پاشا، همان، ص95.سید حسن امین، همان، ص51.

[17]. علی پاشا صالح، همان، ص100.

[18]. همان، ص26.

[19]. همان، ص27.

[20]. همان، ص29.

[21]. «إِنّ اللَّهَ یحُِبُّ التَّوَّابِینَ وَیحُِبُّ الْمُتَطَهِّرِین‏» بقره،222 .

[22]. «النظافه من الایمان» ابوالعباس مستغفری، طب النبی، قم، انتشارات رضی، 1362ش، ص21- محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، بیروت، موسسه الوفا، 1404ق. ج59، ص291 - محمد نوری، مستدرک الوسایل، قم: چاپ اهل بیت، 1408ق. ج19، ص319.

[23]. «قَالَ لِكُلِّشَیْ‏ءٍدَوَاءٌ» محمد کلینی، الکافی، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1365ش، ج2، ص439، حرعاملی، وسایل الشیعه، قم: موسسه آل البیت، 1409ق.ج4، ص65.

[24]. محمد باقر مجلسی، همان، ج1، ص220.

[25]. صحیح بخاری، ج7 باب الطیب، ص169.

[26]. شیخ طوسی، التهذیب، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1365ج6، ص319.

[27]. سعدسالم، عبدالکریم، همان، ص34.

[28]. ... و نه هیچ دانه‌اى در تاریكی­هاى زمین، و نه هیچ تر و خشكى وجود دارد، جز این­كه در كتابى آشكار[ در كتاب علم خدا] ثبت است(انعام: 59)


طبقه بندی: مقالات علمی،  سیاست و اجتماع، 
نشر توســط: گروه مطالعاتی نگاه فردا اشتراک گذاری در فیس بوک اشتراک گذاری در بالاترین اشتراک گذاری در دنباله اشتراک گذاری در کلوب اشتراک گذاری در گوگل ریدر اشتراک گذاری در خوشمزه اشتراک گذاری در فرندفید اشتراک گذاری در توییتر ایمیل کردن این مطلب
آخرین مطالب
همایش مالستان
مجله نگاه فردا
ویژه نامه غزنی
ویژه نامه غزنی شناسی
رویدادهای مالستان
آب و هوای مالستان