سپاس از بازدید شما
تاریخ : پنجشنبه 1391/07/6
مقدمه:
در معرفی شخصیت آیت الله العظمی حاج شیخ محمد اسحاق فیاض(دام ظله العالی) نیکوست
سخن اینگونه آغاز گردد که معظم له از شخصیت های شناخته شده و کم نظیر در تاریخ معاصر فقه شیعه به حساب می­آید. ایشان در حوزه های علمیه شیعه چنان جایگاه برجسته­ ای دارد که کمتر کسی را می­ توان سراغ گرفت که با سوابق در خشان علمی و معنوی و موقعیت ممتازش در حوزه بلند آوازه نجف اشرف آشنایی نداشته باشد. آنچه در ذیل می خوانید مختصری است از زندگی نامه و شرح حال آن عالم ربانی که تقدیم می گردد.

زادگاه و محل ولادت

در خصوص زادگاه معظم له،دو روایت به شرح ذیل ارائه گردیده است:

1. عده نوشته اند محمد اسحاق فیاض در سال 1309شمسی, در منطقه شیرداغ واقع در حصه دوم ولسوالی مالستان که یکی از ولسوالی های پرجمعیت ولایت غزنی در افغانستان است در خانواده «محمد رضا» از طایفه «جعفرعلی» قوم «چوره» شیرداغ, به دنیا آمده است و دومین فرزند خانواده محسوب می­شود[1].

2. عده دیگر نیز نوشته اند: آیت الله فیاض در همان سال, در قریه «صوبه» ولسوالی جاغوری که منطقه ای است بین «سنگ ماشه» و «انگوری» به دنیا آمده است[2].

نقد و بررسی

براساس مراجعات نگارنده به منابع مربوطه و هم سنجی قراین ارائه شده در نقل های مذکور به نظر می­رسد وجه جمع روایت های فوق آن است که :

اولا: تمامی نویسندگان براین امر اتفاق نظر دارند که موطن پدری آیت الله فیاض، در منطقه شیرداغ بوده است که اکنون جزء ولسوالی مالستان است همانگونه که آقای حاج عوضعلی اعتمادی، در کتاب «شیرداغ قطعه از هزارجات» می­نویسد:

شیرداغ نام شخصی است كه نسب همه شرداغی‌ها به او می‌رسد و فرزندان شیرداغ به هفت یا نه طایفه تقسیم می‌شوند كه یكی از آن طوایف، طایفه «چوره» است و چوره خود شامل سه دسته فرعی به نام های «ماكه»، «دنیابیگ» و «خدایداد» می‌شود. خدایداد نیز شامل چند شاخه فرعی‌تر می‌گردد كه یكی از آن شاخه‌ها قوم «جعفر علی» است و آیت الله العظمی فیاض (دام ظله) از قوم جعفرعلی چوره شیرداغ می‌باشد[3].

ثانیا: تردیدی نیست که قریه «صوبه»[4] صرفا محل ولادت آیت الله فیاض (دام عزه) بوده است چراکه پدر آیت الله فیاض به دلیل مشکلات اقتصادی مدتی را، در آنجا مهاجرت نموده و به تأمین معاش خانواده مشغول بوده است همانگونه که نویسنده کتاب «مشاهیر تشیع در افغانستان» در قسمتی از مطالبش به این حقیقت اشاره کرده است:

«...وی که اصالتا از دیار شیرداغ بوده پدر و خانواده اش به دلیلی فقر و تنکدستی به منطقه «صوبه مسکه جاغوری» کوچیده و در آن دیار به کار پرزحمت کشاورزی اشتغال داشت و از راه حلال و با مشقت، کسب رزق و روزی می­نمود که علامه فیاض چشم به جهان گشود و در شرایط دشوار آن منطقه و تنکدستی خانواده، شروع به تحصیل نمود»[5].

ثالثا: عده­ زیادی از محققین رسما به مالستانی بودن آیت الله فیاض(حفظه الله) در دست نوشته های شان اذعان کرده اند مانند آقای تقدسی در پایان نامه اش که در آن شخصیت علمی آیت الله فیاض، به تحلیل گرفته شده است و هم چنین پژوهشگر محترم دیگر بنام علی مدد شریفی که مقاله مبسوطی را تحت عنوان «مالستان سرزمین حماسه سازان» در مجموعه بنیاد نشراتی حزب وحدت اسلامی افغانستان، در سال سوم, شماره89, 16مرداد 1376ش، ارائه نموده است که درآن، آیت الله فیاض یکی از چهره های  حماسه ساز سرزمین مالستان در عرصه های علم و اجتهاد معرفی شده است[8].

مطابق مطالب فوق، این حقیقت به خوبی آشکار می­گردد که موطن اصلی آیت الله فیاض، منطقه شیرداغ بوده است که اکنون از توابع ولسوالی مالستان است نه قریه صوبه که دکتر ناصری، براساس آن، در کتاب مشاهیر تشیع در افغانستان آیت الله فیاض را، به ولسوالی جاغوری منسوب می­کند؛ زیرا بعید به نظر می­رسد که آنان، منطقه شیرداغ را اکنون جزء ولسوالی مالستان نداند و یا معیار انتساب فرد به موطن پدری اش را قبول نداشته باشند.

از سوی دیگر تردیدی نیست که انتساب یک فرد به منطقه یا محل خاصی با دو معیار و ملاک قابل اثبات است معیار اول موطن پدری شخص است به این معنا که هرجا نیاکان و پدران یک شخص زندگی نموده باشد و دارایی ها و املاک به ارث رسیده از پدران شان در آنجا باشد آن منطقه به عوان زادگاه و موطن واقعی او شناخته می­شود و معیار دوم نیز تقسیمات اداری پذیرفته شده حکومتی محل اقامت شخص است، یعنی هرجا­ امورات سیاسی و حکومتی افراد ار جاع داده ­شود و نیاز مندیهای او مطابق قوانین کشور، حل گردد آن منطقه به عنوان موطن اصلی فرد شناخته می­شود.

نتیجه آنکه مطابق تمامی معیارها روایتی که منطقه شیرداغ را به عنوان موطن آیت الله فیاض(دام ظله العالی) معرفی نموده است تأیید می­گردد. چه اینکه منطقه شیر داغ به لحاظ تقسیمات اداری، از گذشته های دور، جزء مالستان بوده است و مرحوم محمد رضا (پدر آیت الله فیاض) نیز از همین منطقه می­باشد.


مراحل تحصیل

مراحل تحصیلی آیت الله فیاض(دام ظله)  را می ­توان به ادوار ذیل تقسیم بندی نمود:

الف)  مكتب‌خانه‌ سنتی

 محمد اسحاق فیاض پس از آنکه در سایه لطف و عطوفت پدر و مادر رشد كرد و به سن 5 سالگی رسید، پدرش محمد رضا فرزند خورد سال خود را به مكتب‌خانه سنتی قریه فرستاد به این امید كه فرزندش علم و دانش فراگیرد و از چشمه‌های فضیلت و اخلاق توشه بردارد.

 سرانجام همان گونه كه نیت پدر بود، کودک خوش اقبالش محمد اسحاق فیاض، به نیکی علوم ابتدایی را در مکتب خانه ها، فراگرفت و با خواندن و نوشتن، سواد فارسی و آموزش قرآن، آشناگردید.

ب) مدارس دینی

محمد اسحاق فیاض، پس از آنکه الفبای علوم اسلامی را در مکتب خانه های سنتی فراگرفت، تصمیم گرفت که را هی مدارس دینی آن روزگارشود تا معلومات خود را فزونی بخشد و به مدارج بالاتر علمی و اخلاقی، دست یابد، لذا در مدارس ذیل به ادامه تحصیل پرداخت

1. مدرسه آخوند بزرگ شیرداغ

به نظر می­رسد اولین استادی كه در تكوین شخصیت دینی، علمی، فكری و اخلاقی آیت الله فیاض(دام ظله) نقش اساسی و مهم داشته است مرحوم ملا براتعلی، مدیر و پایه گزار حوزه علمیه شیرداغ بوده است. این عالم فاضل، علاوه براینکه مردم منطقه را در حل دعاوی حقوقی و نزاع های منطقوی، به دلیل اطلاعات جامعش کمک می­کرده است. با تأسیس مدرسه­ی خود نیز خدمات کم نظیری را برای مردم منطقه انجام داده است و شاگردان زیادی را در آن پروریده است که یکی از آنها محمد اسحاق فیاض است. ایشان مدت دو سال در محضر آخوند شیرداغ، تلمذ نموده و از كمالات علمی و معنوی وی كسب فیض نموده است.

2. مدرسه شیخ قربانعلی وحیدی حوتقول

محمد اسحاق فیاض پس از تحصیل در حوزه علمیه آخوند شیرداغ، در سن 15 سالگی به مدرسه دینی حوتقول انتقال یافت تا در محضر شیخ قربانعلی وحیدی(ره) استاد و موسس مدرسه حوتقول دروس حوزوی خود را تكمیل كند. شیخ وحیدی از دانش آموختگان برجسته حوزه علمیه نجف اشرف بود که شاگردان زیادی را پرورید که از میان آنها می­توان آیت الله فیاض(دام ظله)  و آیت الله محسنی(حفظه الله) را نام برد که هرکدام از استوانه های علمی کشور ما محسوب می­شود و هردو بزرگوار بخشی از علوم مقدماتی مانند صرف و نحو را در آنجا فراگرفته اند[9].

3. حوزه علمیه مشهد مقدس

در خلال سال‌های كه محمد اسحاق فیاض، نوجوان كوشا و سرگرم تحصیل  در مدرسه­ی حوتقول از محضر آقای وحیدی بود، پدر بزرگوار و مهربانش «محمد رضا» در اثر ابتلا به بیماری , دار فانی را وداع كرد و فقدان پدر سبب حزن و اندوه زیاد و تألم خاطر وی شد و غم از دست دادن چنین پدری فداكار و مهربان بسیار دشوار و سنگین بود ولی این مصیبت جانكاه نتوانست نوجوان كوشا را از ادامه تحصیل و هدفش باز دارد زیرا آیت الله فیاض(دام ظله) شوق فراگیری علوم اسلامی را درسینه داشت لذا مدتی پس از وفات پدر، رهسپار مشهد مقدس گردید. ایشان پس از ورود به حوزه علمیه مشهد به مدت یك سال در مدرسه (حاج حسن) واقع در (بالا خیابان) كه فعلا در اثر توسعه حرم رضویA خراب شده مستقر شد و در آن مدت كوتاه «حاشیه ملا عبدالله» و بخشی از كتاب «المطول» سعدالدین تفتازانی در علم معانی، بیان و بدیع را نزد استاد شهیر شیخ محمد حسین ادیب نیشابوری، فراگرفت.

ج) حوزه علمیه نجف اشرف

آیت الله فیاض(دام ظله) پس از مدت کوتاه اقامت در مشهد مقدس و علاقه وصف ناپذیری که به حوزه بلند آوازه نجف اشرف داشت، در سن 18 سالگی عازم آنجا شد و پس از آنکه وارد نجف اشرف شد در جوار حرم ملکوتی مولایش امیرالمؤمنین(ع)رحل اقامت افکند و با بستن کمر همت و توسل به باب مدینه علم پیامبر0، به ادامه تحصیل پرداخت و جویبار تشنه وجودش را آماده پذیرش قطرات زلال علم و معنویت ساخت.

1. اتمام دروس باقی مانده  سطح

 آیت الله فیاض پس از استقرار در حوزه علمیه نجف، به دلیل استعداد سرشار و نبوغ فکری کم نظیرش توانست تمامی درس های باقی مانده سطح را با استفاده از محضر علما و مراجع بزرگ آن روز گار حوزه علمیه نجف اشرف، در مدت دو سال به اتمام برساند و آماده شرکت در درس های خارج فقه و اصول گردد.

2. شرکت در درس‌های خارج فقه و اصول

بعد از اینكه معظم له، دوره‌های مقدمات و سطح را فراگرفت در آوان جوانی یعنی سن 20 سالگی شایستگی آن را پیدا كرد كه به درس های خارج حوزه، حضور یابد. دوره درس خارج به مرحله­ از نظام آموزشی حوزه گفته می‌شود كه باگذراندن آن، دانشجویان حوزه، وارد «اجتهاد» می‌شوند. روش فراگیری این مرحله آن است که طلاب قبل از حضور در جلسه درس، خود شخصا به تحقیق و پژوهش در متون علمی و نظر مراجع و آرای صاحب نظران می‌پردازد و آرای آنها را به نقد می‌گیرد و بر درستی و صحت اقوال و آرای كه حق و صحیح تشخیص می‌دهد، برهان اقامه می‌كند و دلائل عقلی و نقلی گرد می‌آورد و در ردّ آراء و اقوال نادرست مدارك و دلائل عقلی و نقلی می‌آورد سپس در جلسه درس مراجع و علمای بزرگ، حاضر می‌شود تا اگر ابهام و اشكالی در آن هست رفع شود و توجیهات و استدلالات استاد را بشنود و اگر نظر استاد با نظر اجتهادی و پژوهشی او در تضاد بود با استاد وارد مذاكره و گفتگوی علمی شود و دلائل خود را بیان كند و استدلال و برهان استاد را به مناقشه و چالش گیرد و استاد نیز بر نظرات خود برهان اقامه كند. در حقیقت در این مرحله مسئله استاد و شاگردی مطرح نیست بلكه اساتید فن و مراجع علمی در یك مناظره و مذاكره علمی به تبادل نظر می‌پردازند. پس از آنکه آیت الله فیاض در حلقات درس خارج استادان بزرگ چند ماهی شركت كرد و تجربه نمود سرانجام درس خارج استادش مرحوم آیت الله خوئی را برگزید و 15 سال به طور جدی و بدون تعطیلی به دروس خارج فقه و اصول وی حاضر شد و با دقت علمی زیاد مباحث استاد را تقریر كرد[10]. البته مجموع مدت همراهی معظم له و استفاده از محضر استادش، آیت الله خویی، را تا 35 سال نوشته اند[11].

3. رسیدن به قله بلند اجتهاد

پس از آنکه شیخ محمد اسحاق فیاض(دام ظله) دوره درس های خارج را در محضر استادش آیت الله خویی(ره) باقوت و موفقیت گذراند رسما با تأیید مراجع آن روزگار نجف اشرف، بویژه استادش آقای خوییR به قوه اجتهاد و فقاهت و ملکه مرجعیت دست یافت اما وی با تأسی به سیره خلف صالحش ابتدا از عنوان مرجعیت استنکاف ورزیده و زیر بار انواع درخواستها و تقاضاهای حوزویان و اقشار مختلف مردم بویژه عرب زبانهای مقیم کشورها و ممالک عربی، مردم شبه قاره هند، مردم افغانستان و...، جهت پذیرش مرجعیت تقلید و عرضه رساله عملیه جهت استفاده مردم نمی رفت و مردم را به باقی ماندن برتقلید از مرحوم خوییS و سایر مراجع زنده سفارش می­نمو­د؛ اما سرانجام در اثر اصرار فراوان علماء و مردم متدین علاقمند رساله عملیه یا همان «توضیح المسایل» خود را برای اولین بار تدوین نمود و در اسلام آباد پاکستان، به چاپ رساند که بزودی نایاب شد، سپس در کابل و قم به چاپهای مجدد رسید و دفترش در شهرهای نجف، کوفه، قم، اسلام آباد، کویته، کابل و...، باز گشایی گردید و مردم فراوان از کشورهای مختلف اسلامی بدو گرویده تقلید نمودند.

ویژگی های ممتاز آیت الله فیاض(دام ظله)

اگر چند برای آیت الله فیاض(دام ظله) پژوهشگران، آشنایان، بویژه بیت معظم آیت الله العظمی خوییR که بیشترین شناخت را از وی دارند ویژگی های فراوانی مانند زهد، ساده زیستی، تقوی و ورع مثال زدنی،  استعداد و نبوغ فکری، جدیت و تلاش در فراگیری و نشر علوم اسلامی، دلسوزی نسبت به شرایط حال و آینده امت اسلام و...، را ذکر کرده اند؛ اما از آنجاییکه بنای نوشتار حاضر بر اختصار است به ذکر چند نمونه از ویژگی های مهم ایشان بسنده می­گردد و موارد باقی مانده به فرصت دیگری موکول می­شود.


1. نبوغ فکری و استعداد درخشان

نبوغ فکری آیت الله فیاض(دام ظله) را از آنجا می ­توان در یافت که وی پس از پیوستن به جمع شاگردان مرجع بزرگ آیت الله خوئی(ره) بسیار مورد عنایت وی قرار گرفت چنانکه استادش  آقای خویی، به آینده روشن و درخشان او امیدوار شد بگونه ایکه از میان ده‌ها بلكه صدها شاگرد فاضل، نویسنده و سختكوش خود، قلم و روش علامه فیاض را  در تقریر مطالب درسی خودش برگزید و دست نوشته‌هایش را به عنوان تقریرات درس خارج اصول خود به نام محاضرات اجازه چاپ داد. چنانكه حكایت شده هنگامی كه علامه فیاض تقریرات درس استادش را برای اجازه چاپ به وی تقدیم كرد با مخالفت و اعتراض برخی افراد، برمرحوم آیت الله خوئی رو برو شد و مبنای این مخالفت و اعتراض واهی این بود كه او یک دانشجوی افغانی است اما آیت الله خوئی در جواب فرمود كه معیار علم و فضل طلبه است و تقریرات علامه فیاض شاهد گویا و دلیل قاطع است بر اینكه او پر تلاش، كوشا، دارای ذكاوت و قدرت استنباط است و برخود من این چنین اعتراض كرده و مخالفت نمودند تا مانع استادم نائینی شوند كه اجازه چاپ و نشر تقریرات دروس وی كه به قلم من تقریر شده بود «اجود التقریرات» را ندهد اما استادم مرحوم نائینیS به مقتضای وجوب رعایت حق و انصاف و دادن هر حقی به صاب حق اجازه چاپ و نشر تقریرات را به من داد و اساسا واجب است كه از طلبه پر تلاش و كوشا تقدیر شود و تشویق و تشجیع گردد تا به ادامه راه امید وار گردد[12].

2. تسلط و جامعیت علمی

از دیگر ویژکی های بارز آیت الله فیاض تسلط و جامعیت علمی ایشان در علوم اسلامی است. تبحر نامبرده در علوم اسلامی بگونه ای است كه آیت الله خوئیR در زمان حیاتش چندین بار او را به عنوان نماینده تام الاختیار خویش در مراسم حج فرستاده مسائل و استفتائات مقلدان را به او محول می­نمود و در حوزه علمه نجف اشرف نیز، او مسئول پاسخ به استفتائات مقلدان این مرجع بزرگ از سراسر جهان بوده است وی با شخصیت علمی و مبانی استاد در علوم مربوطه آشنائی كامل داشت و فتاوای وی را با قلم روان نوشته تقدیم استاد می‌كرد و استاد با ملاحظه صحت آنها و دقت علامه فیاض، آنها را تأیید و امضاء می‌نمود. پس از ارتحال مرحوم خویی، اکنون نیز عده زیادی از علما و فضلای حوزه‌ های علمیه، او را در حوزه نجف اعلم می‌دانند. چنانکه  بعد از رحلت استادش, درس خارج علامه فیاض(دامت برکاته)  است که بصورت مستمر وگسترده برگزار بوده وهست و شاگردان زیادی را نیز به پای درس خود نشانده است. چنانکه مطالب مطروحه توسط ایشان در دروس خارج، بصورت مستقیم از انترنت پخش و تا بعد از ظهر روز درسی، در سایت معظم له قرار داده می شود.

3. پاسداری از حوزه کهن نجف اشرف

از دیگر ویژکی های بارز آیت الله فیاض آن است که نزدیک به شصت سال است که با صداقت و خلوص تمام در خدمت طلاب و دانشجویان حوزه علمیه نجف باقی مانده است و از پایدارانی است که در زمان اختناق و ظلم رژیم بعث صدام كه دشمنی آشكار با شیعه و حوزه های آن داشت، سنگر دفاع از کیان تشیع یعنی حوزه علمیه نجف را ترک نکرد. به تعبیر دیگر وی در دورانی حوزه نجف را ترك نكرد و وظیفه مهم و خطیر صیانت از این مركز بزرگ جهان تشیع را بر دوش گرفت که بزرگترین سرمایه های علمی و فكری شیعه چون متفكر و اندیشمند بزرگ معاصر آیت الله العظمی سید محمد باقر صدرS و خواهرش بنت الهدی صدر و دهها روحانی دانشمند و سیاستمدار از خانواده مرجع بزرگ آیت الله العظمی حكیم (ره) توسط رژیم بعث عراق با حاکمیت صدام، از جامعه علمی و فكری جهان اسلام گرفته شدند و مظلومانه به شهادت رسیدند اما ایشان در كنار علمای دیگر مانند آیت الله سیستانی(دام ظله) و ...، تمام خطرات و مشكلات را با جان و دل خریدند و از حریم تشیع دفاع نمودند. براین اساس تلاش و وجود آیت ا... فیاض در حوزه علمیه نجف، جهاد بس عظیم و بزرگ و پاسداری از حریم ولایت و امامت و كیان تشیع است که باید حرمتش را پاس داشت.

دیدگاه‌ها در باره علامه فیاض(دام ظله)

در مورد شخصیت ممتاز آیت الله فیاض(دام ظله) دیدگاه ها و نظرات فراوانی از سوی مراجع حوزه، اساتید و رجال نامدار علمی ابراز گردیده است که تماما در مدح و ستایش از مقام علمی معظم له صادر شده است. همانگونه که ستایش و تمجید آیت الله العظمی خوئی(ره) از وی به «نور چشمانم علامه محقق و فاضل...» حكایت از مقام والای علمی، فقهی، اصولی و معنوی ایشان دارد[13].

شهید عبدالمجید خوئی(ره) فرزند آیت الله خویی (قدس سره) با شناخت كامل و درستی كه از آیت الله فیاض داشته است، در اولین زندگینامه كه برای وی تدوین كرده است می‌نویسد:

 «عالم بزرگ و دانشمند محقق حضرت آیت الله حاج شیخ محمد اسحاق فیاض (دام ظله) یكی از علمای بزرگ افغانی  مراجع نجف است. و در جای دیگر می­نویسد از دیگر نوابغ روزگار علامه بزرگ، محقق بی‌مانند حضرت آیت الله العظمی شیخ محمد اسحاق فیاض (دام ظله) است[14].

در این زندگینامه نقل می‌كند: آیت الله محمد عیسی خراسانی در باره علامه فیاض در حدود 27 سال پیش چنین نوشته است:

 « حضرت علامه مدقق، فاضل محقق شیخ محمد اسحاق فیاض آینده روشن دارد بلكه منزلت فعلی وی با هیچ یك از فضلای افغانستان اعم از قدما و متأخرین قابل مقایسه نیست. وی اكنون از مفاخر حوزه علمیه است چنانكه در آینده از مراجع عظام تقلید خواهد بود. آینده وی بس روشن و امید بخش است...»[15].

آقای خراسانی، در ادامه نیز می‌نویسد:

 «... او عالم فاضل و جلیل از اساتید فقه و اصول بوده در تحقیق، بحث و مطالعه پر كار و فعال است و در دروس خارج فقه و اصول حضرت آیت الله خوئی شركت كرد و مقام بلندی در فضل و كمال به دست آورد و اكنون مشغول تالیف و تدریس بوده از اصحاب خاص و ملازم آقای خوئی است...»[16].

چنانکه آقای دکتر ناصری، در تأیید مطالب فوق آورده است: « او وارث به حق استادش در صحنه تدریس فقه و اصول، تالیف و نشر علوم اسلامی است. تسلط كامل و همه جانبه بر علم اصول و فقه، داشتن نظر انتقادی و تحلیلی به برخی آرای مشهور، بیان شیوا و جذاب، تفهیم آسان مطالب پیچیده، قلم روان، داشتن دیدگاه‌های نسبتا جدید در علم رجال و استفاده مناسب از آن در مسائل فقهی از ویژگی‌های است كه او را از میان انبوه شاگردان فاضل آقای خوئی برجستگی بخشیده است[17].

آثار و تألیفات

آیت الله فیاض علیرغم اینکه در طول حیات پر بارش همواره مسؤلیت های مهمی را، مانند تدریس، تربیت شاگردان فاضل، حضور روزانه در دفاتر ویژه جهت پاسخ به نیازها و پرسش های دینی مومنان به عنوان واجب دینی، به عهده داشته است بخشی از عمر بابرکت خویش را نیز به تألیف و تصنیف آثار علمی در موضوعات مختلف علو م اسلامی بویژه فقه و اصول اختصاص داده است که نتیجه آن به خلق آثار ارزشمندی انجامیده است که بسیاری از آنها اکنون به عنوان متون درسی و تحقیقی، در حوزات بزرگ علمی شیعه مانند حوزه علمیه نجف و قم، مورد استفاده علاقمندان قرار می­گیرد. آثار آن عالم فرزانه با داشتن و یژگی های منحصر بفردی مانند ژرف‌نگری و دقت، تنقیح و باب بندی های بدیع، ترك طول و تفصیل های ملال آور و ...، گوی سبقت را از دیگر آثار همسو، ربوده است. بگونه ایکه اکثر آنها، از مهم ترین منابع مورد مراجعه اساتید درس های خارج فقه و اصول در حوزات علمیه محسوب می­شود.

گرچه مجموع آثار معظم له به بیش از سی اثر می­رسد اما از میان آنها حدود بیست اثر به طور كامل یا برخی از مجلدات آن، به چاپ رسیده است[18]، که اسامی آنها به ترتیب ذیل ذکر می­گردد:

1)     محاظرات فی اصول الفقه؛ این کتاب یک دوره کامل تقریرات درس خارج اصول آیت الله العظمی خوییS است که به قلم توانای شاکرد باکفایتش آیت الله فیاض، تدوین گردیده و در 10 مجلد کامل چاپ شده و انتشار یافته است.

2)     تعالیق مبسوط علی العروة الوثقی؛ این کتاب شرح مفصلی بر کتاب «العروةالوثقی» اثر ماندگار آیة اللّٰه سید محمد كاظم یزدى (متوفى 1338 ق) است که دوره كامل فقه شیعه را در بر دارد و در 15 مجلد تدوین یافته و 10 مجلد آن تاکنون چاپ شده است

3)     المباحث الاصولیة؛ این کتاب حاوی نظرات شخص معظم له در مباحث اصولی است که در 14 جلد به رشته تحریر در آمده و تاکنون 12 جلد آن چاپ شده است.

4)     احكام البنوك؛ این کتاب، همانگونه که از اسمش پیداست در بردارنده نظرات فقهی معظم له، در مسایل مختلف بانکداری اسلامی است که در یک مجلد به چاپ رسیده است.

5)    النظرةالخاطفه فی الاجتهاد؛ این اثر نیز در موضوع اجتهاد و جایگاه آن در تفکراسلامی تألیف یافته است.

6)     منهاج الصالحین؛ این کتاب در 3 جلد تدوین گردیده که شامل یک دوره فقه نیمه استدلالی است.

7)     مختصر منهاج الصالحین(خلاصه منهاج).

8)     الاراضی؛ معظم له در این کتاب در مورد زمین های موات، معادن، جنگل­ها، مراتع، آب و...، بحث نموده است.

9)     مناسك حج. این کتاب حاوی نظرات فقهی معظم له در مورد مناسک و اعمال حج است که به دو زبان عربی و فارسی چاپ گردیده است.

10) مختصر مناسك حج.

11)  اجوبة المسائل الطبیة؛ این کتاب مشتمل نظرات و پاسخ های معظم له به سؤالات عرضه شده پیرامون نظام پزشکی اسلام است.

12)  موقع المرأة فی النظام السیاسی الاسلامی؛ این کتاب در باره جایگاه زن در نظام سیاسی اسلام بحث نموده است که به دو زبان انگلیسی و فارسی نیز ترجمه شده است.

13) المختصر فی حیاة العلمیه للسید خوئی؛ این کتاب مروری است برزندگی نامه علمی شیخ الفقهاء آیت الله خوییR(استاد آیت الله فیاض).

14)  مأة سوال و سوال حول الكتابة و الكتاب و المكتبات و جوابها. این کتاب دربردارنده نظرات فقهی معظم له پیرامون کتابت، حق تألیف، مؤلف و...، می­باشد.

15) المسائل المستحدثه. در این کتاب معظم له برخی از مسایل نوپیدا را به بحث گرفته است.

16) بیانات و توجیهات؛ این کتاب شامل مجموعه ازبیانات سیاسی و دینی آیت الله فیاض است که در یک مجموعه گرد اوری شده و بارها از سوی دفتر معظم له چاپ گردیده است.

17) الانموذج فی الحكومة الاسلامیة. این کتاب در موضوع حکومت اسلامی و ولایت فقیه می­باشد که به زبان فارسی نیز ترجمه شده است.

18) المختصر فی احكام المعاملات القسم الاول و الثانی. در این کتاب مباحثی پیرامون احکام معاملات و داد وستدهای مالی مطرح شده است که دوره آن هنوز کامل نشده است.

19) الرضاع. معظم له در این اثر در مسئله شیردادن به طفل توسط مادر یا دایه بحث نموده است.

20)توضیح المسائل و..... [19].

جهت مشاهده متن رساله و توضیح المسائل حضرت آیت الله العظمی فیاض اینجا را کلیک کنید

البته شایسته آن بود که در تتمه معرفی آثار علمی آیت الله فیاض(دام ظله)، برخی از ابتکارات و نوآوری های ایشان، در موضوعات مختلف علوم اسلامی بویژه فقه و اصول نیز طرح و تبیین گردد اما از آنجایی­که بنای نوشتار حاضر، برمحدودیت است پرداختن به موضوع مورد اشاره به فرصت دیگری موکول می­گردد و نوشتار در همین جا به پایان برده می­شود و در پایان نوشتار، ضمن آرزوی سلامتی، طول عمر و توفیقات روز افزون برای حضرت آیت الله العظمی حاج شیخ محمد اسحاق فیاض(دام ظله العالی) از خوانندگان گرامی نیز تقاضا مندم که در صورت داشتن اطلاعات  بیشتر در بخش های مختلف زندگی نامه علمی ایشان، نگارنده را از نظرات، انتقادات و پیشنهادات خود بهره مند سازند.

«والسلام علی من اتبع الهدی»

پی نوشتها:

[1]. حاج عوضعلی اعتمادی، شیرداغ قطعه از هزارجات، ص2؛ عبدالواحد تقدسی، زندگی نامه حضرت آیت الله العظمی محمد اسحاق فیاض،(بخش زادگاه) آدرس sina1010.blogfa.com؛ )وبلاگ روزنه: پنجره ای به سوی فرداهای روشن تر)؛ علی مدد شریفی, مالستان سرزمین حماسه سازان، ص22-21؛ نشریه بنیاد وحدت, سال سوم, ش89, 16مرداد 1376ش، ص3.

[2]. ناصری، عبدالمجید، مشاهیر تشیع در افغانستان، قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینیR، 1379ش، ج1، ص131؛ عبدالمجید خویی، نبذة مختصرة من حیاة الشیخ فیاض، نجف: 1428ق، (بخش زادگاه).

[3] . حاج عوضعلی اعتمادی، شیرداغ قطعه از هزرجات، ص2.

[4] . محل ادعاشده برای موطن اصلی آیت الله فیاض .

[5] . ناصری، عبدالمجید، مشاهیر تشیع در افغانستان، قم: مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفی، 1390ش، ج2، صص511- 512.

[6] . شخصا از آقای رمضانعلی اختیار، از موسفیدان منطقه شنیدم و نیز از سایر موسفیدانی كه با آخوند شیرداغ فامیل و از همان قریه است.

[7] . عبدالواحد تقدسی، زندگی نامه حضرت آیت الله العظمی محمد اسحاق فیاض(بخش دوران تحصیل).

[8] .  خوانندگان می­توانند مقاله آقای شریفی را از وبلاک ایشان با آدرس(.janbazafg.blogfa.com..) در یافت نمایند.

[9] . علی مدد شریفی, مالستان سرزمین حماسه سازان، ص22-21، (janbazafg.blogfa.com ).

[10] . خویی عبدالمجید، نبذة مختصره من حیاة الشیخ الفیاض(دام ظله)،نجف: 1428ق، ص 35-34.

[11] . علی مدد شریفی, مالستان سرزمین حماسه سازان، ص22-21.

[12] . خویی عبدالمجید، نبذة مختصره من حیاة الشیخ الفیاض، ص26.

[13] . علی مدد شریفی, مالستان سرزمین حماسه سازان، ص22-21.

[14] . عبد المجید خوئی، ترجمه اسدا لله جعفری، زندگینامه آیت الله فیاض،(www.kateb-hazara.net).

[15] . محقق خراسانی، محمد عیسی، المؤلفون الافغانیون المعاصرون، بی­جا، بی­تا، ص33- 40.

[16] . همان.

[17] . ناصری، عبدالمجید، مشاهیر تشیع در افغانستان،1390ش، ص506.

[18] . خویی، عبدالمجید، نبذة مختصرة من حیاة الشیخ فیاض، ص 44-43.

[19] . برای کسب آگاهی بیشتر از آثار و تألیفات معظم له، به سایت ایشان با آدرس(www.alfayadh.com) مراجعه کنید.

نویسنده: عبدالعلی عادلی

دکترای قرآن و جامعه شناسی


طبقه بندی: اندیشمندان افغانستان،  ولایت غزنی،  اندیشمندان مالستان، 
نشر توســط: گروه مطالعاتی نگاه فردا اشتراک گذاری در فیس بوک اشتراک گذاری در بالاترین اشتراک گذاری در دنباله اشتراک گذاری در کلوب اشتراک گذاری در گوگل ریدر اشتراک گذاری در خوشمزه اشتراک گذاری در فرندفید اشتراک گذاری در توییتر ایمیل کردن این مطلب
آخرین مطالب
همایش مالستان
مجله نگاه فردا
ویژه نامه غزنی
ویژه نامه غزنی شناسی
رویدادهای مالستان
آب و هوای مالستان