سپاس از بازدید شما
تاریخ : جمعه 1392/02/27
گروه مطالعاتی نگاه فردا؛ برحسب اولویت های علمی پژوهشی خود پیرامون تحولات جاری کشور و نیز تحلیل های کارشناسانه در خصوص رویدادهای مالستان، در شماره های پنجم و ششم «مجله نگاه فردا» نوشتار تحلیلی ای را که حاصل تجمیع گزارش های متنوع رسانه ای و میدانی و نیز شور و مشورت های مصلحتی بوده است، به قلم یکی از فرهیختگان توانای مالستانی،  پیرامون رویداد اخیر در مالستان، انجام داده است که ذیلا به نشر سپرده می شود امید است تلاش های اندک ما، مقبول محضر مردم نجیب و عزتمند مالستان افتد و نیز راهنمایی گردد برای فرداهای روشن این دیار:
مقدمه
: ولسواالی مالستان با اینکه یک ولسوالی مهم و دارای جمعیت قابل توجه می باشد و از موقعیت استراتژیک جغرافیایی برخوردار است، اما در طی یک دهه گذشته در عرصه بازسای و جلب کمک های بین المللی از مرکز توجه دولتمردان، NGOS و نهادهای ذیربط، به دور مانده است. نکته تأمل برانگیز در گسترش و تداوم وضعیت موجود، تلاش هایی سیستماتیک و معناداری است که افکار مردم مالستان را از متن واقعیت های در خور اهمیت به سمت حواشی غیرضروری منحرف و جهت دهی می نماید. واقعیت های تلخ و دردناکی که مردم مالستان در متن زندگی آنها را لمس میکنند، فقر، توسعه نیافتگی، فقدان تسهیلات اولیه زندگی، نبود امکانات صحی و بهداشتی، کمبود مکاتب و مراکز آموزشی و... است. با اینکه مالستان به لحاظ عرف اداری و تشکیلات دولتی، بیش از نیم قرن است که عنوان ولسوالی را به طور رسمی با خود یدک می-کشد اما هرگز از امکانات و تسهیلات تعریف شده برای یک ولسوالی برخوردار نبوده است. سرک ها و خطوط مواصلاتی این ولسوالی هنوز خاکی و تعمیرنیافته است. از شفاخانه و حتی یک کلنیک با تجهیزات لازم پزشکی، در آنجا خبری نیست. گاه ساده ترین بیماری که امروزه راه درمان آن بسیار پیش پاافتاده تلقی میگردد، به دلیل عدم دسترسی به موقع به یک مرکز درمانی، در این ولسوالی قربانی میگیرد که با نهایت تأسف بیشتر این قربانیان را نیز اطفال و زنان تشکیل میدهند. مراکز تولیدی اشتغال زا و درآمدساز، زراعت مکانیزه شده، سرمایه گذاری و تجارت سامان مند، حتی در حد یک رؤیا نیز در این ولسوالی قابل طرح نیست. سطح سواد و آموزش نه از کمیت لازم برخوردار است و نه از کیفیت مناسب و استانداردهای آموزشی رایج. بسیاری از اطفالی در سن آموزش این ولسوالی، در چهاردیواریهای بدون سقف، درون خیمه¬ها و در مواردی در فضاهای باز بدون هیچگونه حفاظی در برابر گرما یا سرما، با کمترین امکانات آموزشی و ساختمانی و نازلترین کیفیت تعلیمی، در پی آموزش و دانش هستند. علیرغم این مسایل و واقعیت های تلخ در متن جامعه ما، پس از تحول یازده سپتامبر 2001 انتظار میرفت دولتمردان، نهادهای ذیربط، فعالان اجتماعی و افراد ذی نفوذ، توجه دولت مرکزی و نهادهای بین المللی تمویل کننده را به امور بازسازی و حل مسایل و مشکلات یادشده در این ولسوالی، جلب کنند، اما با اندوهی تمام، در طی یک دهه گذشته توجه ها به سمتی منعطف شده که در مقام اولویت بندی در زمره-ی حواشی، فروعات و لایه های برونی مسایل یادشده قرار دارند. نمونه بارز این دست تلاش های حاشیه ای، رقابت برای تصاحب سِمت ها و چوکی های تشکیلات ولسوالی در مالستان است. این تلاش های کانالیزه شده تا جایی میرسد که ولسوالی مالستان در طی یک دهه گذشته، به دلیل ظرفیت های استفاده جویی  که در آن فراهم میگردد، عرصه رقابت و کشمکش های شرم آور و مضحک میان افراد گوناگون از مناطق دیگر فراتر از مرزهای مالستان، برای تصاحب سمتهای کلیدی این ولسوالی، در می آید. در مواردی این قضیه به میزانی دامن زده می شود که افکار عامه نیز در داوریها و موضع گیریها، تحت تأثیر این آشفته بازار دلال مآبی قرار گرفته و مردم ناخودآگاه در یک وضعیت چنددسته گی فرساینده، صف آرایی می کنند. تحول اخیر در ولسوالی مالستان که در راستای برکناری قومندانی امنیه(فرماندهی پلیس) اتفاق افتاد مصداق بارزی از این دست تلاش هاست که یکبار دیگر با نادیده انگاری مسایل ضروری زندگی مردم، حاشیه¬ها را برجسته نموده و تاوان جبران ناپذیری را بر جامعه ما تحمیل کرد.
 پرسش اساسی در مورد این روند غرامت¬زا و ویرانگر در ولسوالی مالستان این است که این انارشیسم و ازهم¬گسیختگی اجتماعی، نادیده¬انگاری هوشمندانه و سازمان¬یافته¬ی مسایل بنیادی و ضروری جامعه، فدا شدن مصالح کلان و منافع جمعی به پای منافع فرد و جناح، انحراف توجه¬ها از متن به حاشیه¬ها و... به نفع کدام افراد و یا جریان¬های سیاسی، قومی و اجتماعی در ولسوالی مالستان و یا در مقیاس ولایت و یا سطح کلان کشور است؟ این روند مزمن و رقت¬انگیز چه پیامدهای را برای مردم ما خواهد داشت؟ راه¬حل برون رفت از این وضعیت آسیب¬زا چیست؟ چه راهکارهایی را برای عبور از این فضای شکننده می¬توان ارائه داد؟ پاسخ¬گویی کامل به این دست¬پرسش¬ها را به مجال دیگری وامی¬گذاریم، اما برای پاسخ¬گویی متناسب با ظرفیت این نوشتار لازم است در گام نخست، رویداد اخیر مالستان را مرور نماییم، سپس با تأملی بر ابعاد پنهان این حادثه، به تحلیل این مسأله بپردازیم.
رویداد اخیر مالستان در رسانه ها
ولسوالی مالستان از معدود ولسوالی¬های ولایت غزنی است که طی چند سال اخیر بیشترین آمار جابجایی و عزل و نصب¬ها را در سمت¬های کلیدی کابینه¬ی این ولسوالی تجربه نموده است. روند این چرخه¬ی پر رفت و آمد گاهی از چنان شتابی برخوردار می¬گردد که هنوز مُهر حکم انتصاب فرد قبلی نخشکیده، شخص بعدی با حکم جدیدی به قصد تصاحب جایگاه وی وارد معرکه می¬گردد. جابجایی اخیر در سمت قومندانی امنیه مالستان(3/ 10/ 1391) که منجر به اعتراضات و تظاهرات گسترده¬ی مردمی شده و یکی از صاحب منصبان رشید مالستان را نیز به کام مرگ فرو برد و چند نفر زخمی شد، شاهدی بر این مدعاست؛ چراکه هنوز چیزی در حدود سه ماه از انتصاب غلام حضرت عسکریار به سمت قومندانی امنیه مالستان نگذشته بود که رمضان عباسی از ساکنان ولسوالی جاغوری با در دست داشتن حکم جدید از راه رسیده و مدعی تصاحب این سمت می¬شود. بازتاب این جابجایی زود هنگام که منجر به یک تحول چشمگیر و نقطه¬عطفی در تاریخ مردم مالستان گردید، به دلیل ظرفیت¬های موجود در تکنولوژی رسانه¬ای، این¬بار به مالستان محدود نشده بلکه فراتر از مرزهای مالستان در تمام نقاط افغانستان و حتی با عبور از مرزهای افغانستان در رسانه¬های صاحب نام جهانی مانند بی¬بی¬سی نیز منعکس شد و مردم مالستان به ویژه اقشار فرهنگی و تحصیلکرده، در اقصی نقاط دنیا در موضع¬گیری در قبال این رویداد و جهت¬دهی آن، به شیوه¬های گوناگون مشارکت فعال نمودند. گزارش این رویداد و بازتاب¬های رسانه¬ای آن متناسب با این مجال چیزی است که در این بخش بدان می¬پردازیم:
1-رویداد اخیر مالستان به روایت بی بی سی
 
2-رویداد اخیر مالستان در پایگاه خبری بخدی
متن گزارش این دوخبر گذاری را می توانید در پایگاه های شان جستجو نمایید
3-گزارش پایگاه اینترنتی گروه مطالعاتی نگاه فردا

پایگاه اینترنتی گروه مطالعاتی نگاه فردا نیز در شمار نخستین رسانه هایی بود که رویداد اخیر مالستان را به خوبی پوشش خبری داد به گونه ایکه بسیاری از پایگاه ها و وبلاگ ها و نیز برخی از مجلات علاقه مند به موضوعات مرتبط به مالستان، مطالب خبری خود را از این پایگاه اینترنتی  به صورت مستقیم یا غیر مستقیم !!!!!!نقل قول کردند. این پایگاه، افزون بر گزارش رویداد اخیر مالستان، روند این تحول و دیدگاه های مردم مالستان را نیز با رعایت موازین اخلاق رسانه ای و حفظ اصول آزادی بیان، به روشهای مختلف، بازتاب داد.
الف: گزارش اول
گزارش زیر نخستین گزارش خبری است که توسط این پایگاه به نشر رسید: مردم مالستان به پاسداشت خدمات کم نظیر غلام حضرت عسکریار، قومندان خدوم امنیه ولسوالی مالستان و بر علیه توطئه خیانت پیشه گان دست به تظاهرات زدند. ....................... ادامه گزارش را در همین پایگاه ببینید.
ب: گزارش دوم
اخبار جدید و تازه دریافت شده از مالستان: همانگونه که پیش از این یادآوری شد، پایگاه اینترنتی گروه مطالعاتی نگاه فردا، در جریان این رویداد تنها به نشر گزارش این تحول اکتفا نکرد، بلکه برای امکان بازتاب دیدگاه¬ها و نظرات مردم مالستان در سراسر دنیا، طومار زیر را نیز برای امضا و طرح دیدگاه¬های اقشار مختلف ارائه داد: .................... ادامه گزارش را در همین پایگاه ببینید.
ج: طومارحمایت از خواسته¬های مردم مالستان درپی تحولات اخیر
گروه مطالعاتی نگاه فردا، از مخاطبان اینترنتی خود می¬خواهد که در پی اقدام اغتشاش طلبانه و تحریک آمیز فرد معلوم الحالی به نام عباسی که ‏منجر به اعتراض گسترده مردمی و کشته شدن یک صاحب منصب خدمتگذار ‏مالستانی گردید، موضع خود را به منظور:‏
‏1. درخواست ابقای فرزند رشید و دلسوز مالستان دگروال غلام حضرت عسکریار، به سمت قومندانی امنیه مالستان؛
‏2. محکومیت مداخله و اقدام های پی در پی غرض ورزانه شخص عباسی در سرنوشت سیاسی مردم مالستان؛
‏3. در خواست محاکمه قاتلان صاحب منصب مالستانی و تمام عوامل دخیل ‏این فتنه؛
‏4. هشدار به عناصر و جریان های مداخله گر ضد مالستانی؛
مشخص نمود ه و به رسم امضاء جمله ای را همراه با مشخصات خود یادداشت نمایند.
در نهایت پس از قریب به دو ماه تلاش¬ها و رایزنی¬ها، خواسته¬های مدنی اقشار مختلف مردم مالستان جامه¬ عمل پوشید و گروه مطالعاتی نگاه فردا، گزارش زیر را که از ابقای غلام حضرت عسکریار به سمت قومندانی امنیه مالستان، خبر می¬داد منتشر نمود: ..........................متن کامل طومار را در همین پایگاه ببینید
دگروال عسکریار به سمت قومندانی امنیه ولسوالی مالستان ابقاءشد
براساس گزارشات جدید دریافت شده از مقر ولسوالی مالستان، دگروال غلام حضرت عسکریار بار دیگر به سمت قومندانی امنیه ولسوالی مالستان ابقاء شد در این گزارش که گزارشگران پایگاه نگاه فردا آن را تهیه کرده اند آمده است که قومندان عسکریار درتاریخ 1/ 12/ 1391 با دردست داشتن حکم مجدد قومندانی¬اش همراه با هیئتی، وارد ولسوالی مالستان گردید . عسکریار پس از استقبال مردم و قرائت رسمی حکم خود رسما کار ش را آغاز کرد.
گروه مطالعاتی نگاه فردا، ضمن تبریک این رویداد مبارک به عموم مردم مالستان یاد آور می¬شود که حدود دوماه قبل1/10/ 1391 خبری تحت عنوان تظاهرات مالستان و کشته شدن یک نفر در آن، تیتر رسانه¬های داخلی و خارجی گردید. چنانکه می¬دانید این ماجرا از آنجا اتفاق افتاده بود که هنوز چند ماهی از قومندانی آقای عسکریار در مالستان نگذشته بود که جناب عباسی قومندان از قبل امتحان پس داده با چراغ سبز برخی از هواداران داخلی خود و حکم معنادار والی ولایت غزنی به مالستان آمد، این ماجرا موجب خشم مردم، تظاهرات و در نتیجه کشته شدن یک صاحب منصب مالستانی گردید. خواسته مردم در این تظاهرات آن بود که ما قومندان جدید نمی¬خواهیم چراکه اگر قرار بر خدمت است جناب عسکریار در مدت کوتاهی از سمتش خدمات خوبی برای مردم داشته است و ما از عملکرد سه ماهه او راضی هستیم. این خواسته به ضمیمه  تلاش وکلای پارلمانی، مطالبات منطقی مالستانی¬های مقیم کابل و مهاجرین داخل و خارج، سبب آن گردید که مقامات دولتی وولایتی باگذشت دو ماه بالاخره به خواسته¬های منطقی مردم توجه نمایند و آقای عسکریار را باردیگر به سمت قومندانی ولسوالی مالستان منصوب سازند.
زوایای پنهان این رویداد
اصل این حادثه را همان¬گونه که در رسانه¬ها منعکس شد و شاهدان عینی چشم¬دیدهای خود را روایت نمودند، مرور نمودیم، اما تمام قضیه در همین¬جا خلاصه نمی¬شود؛ چراکه این رویداد ابعاد پنهانی نیز دارد که در زمان وقوع این حادثه از نگاه رسانه¬ها و یا افراد مخفی مانده اند و هنوز پرسش¬ها و ابهاماتی در مورد آن¬ها وجود دارد. از آن¬جاکه شکافتن این ابعاد در تحلیل واقع¬بینانه¬تر ما را یاری می¬رساند، به برخی از آن¬ها در ذیل اشاره می¬نماییم:
1. عدم حضور قومندان امنیه در مالستان.
 یکی از زوایای پنهان این حادثه عدم حضور قومندان امنیه مالستان در زمان وقوع حادثه، در مقر قومندانی بود. حضور و یا عدم حضور قومندان امنیه در زمان و محل حادثه و نیز نوع واکنش وی در قبال حکمی که منجر به برکناری او می¬گردد، در شکل¬گیری و چگونگی حادثه، بسیار تعیین کننده است که نبایستی در مقام داوری از آن غلفت شود. براساس اظهارات مقامات محلی ولسوالی مالستان و نیز گفته¬های شاهدان عینی حادثه، قومندان امنیه در زمان این رویداد نه تنها در محل حادثه که در هیچ نقطه¬ی از مالستان حضور نداشته بلکه برای انجام مأموریتی در کابل به¬سرمی¬برده است و زمانی هم که برخی از شخصیت¬ها و شهروندان مالستانی در مقام رایزنی دیدگاه وی را در قبال این رویداد جویا می¬شوند، به همان نکته¬ای اشاره می¬کند که پیش از آن در مصاحبه¬ای با پایگاه اینترنتی گروه مطالعاتی نگاه فردا، در کابل(21/9/ 1391) یادآوری نموده بود که بودنم در مالستان منوط پذیرش مردم این منطقه است:
« افتخارم این است که زادگاهم مالستان بوده و از متن همین مردم نجیب پا به این عرصه گذاشته¬ام و از خداوند بزرگ آرزوی توفیق دارم که به حیث یک سرباز کوچک، بتوانم خدماتی را برای مردم زادگاهم انجام دهم. بنده با این¬که در هرجای افغانستان باشم زمینه خدمت برایم فراهم بوده اما از دیرباز خود را مدیون زادگاهم مالستان احساس می¬کردم و در این فکر بودم که چگونه در حد توان بتوانم دَینم را نسبت به مردم خودم ادا کنم. لذا تا زمانی که در این سمت هستم و مردم مرا بخواهند، فقط برای انجام وظیفه، تلاش می¬کنم در قلمرو صلاحیت خود کارهای در خور و شأن این مردم بزرگوار و نجیب انجام دهم».
نکته¬ی مهم و در خور توجه در غیبت قومندان امنیه از مالستان در زمان وقوع حادثه، دلیل این غیبت و مسافرت وی در غزنی و کابل است. بازهم براساس اظهارات مقامات محلی ولسوالی مالستان و گفته¬های خود وی و نیز شواهد موجود، هدف اصلی مسافرت او در آن مقطع زمانی در مرکز ولایت و پایتخت، جلب کمک¬ها و تجهیزات نظامی از نهادهای ذیربط، برای تشکیلات قومندانی امنیه مالستان بوده است. از آن¬جاکه تأمین امنیت جانی، مالی و حیثیتی افراد تحت قلمرو، از وظایف اصلی قومندانی امنیه به شمارمی¬آید، پیش¬گیری و مهار به موقع امور مختل کننده¬ی امنیت، امکانات و تجهیزات لازم نظامی و امنیتی را می¬طلبد، اما قومندانی امنیه مالستان علی¬رغم داشتن مرزهای ناامن، مناطق تحت قلمرو پراکنده و دور دست، راه¬های مواصلاتی صعب العبور و... به هیچ عنوان از امکانات و تجهیزات نظامی لازم برخوردار نبوده است؛ از همین-رو، قومندان امنیه مالستان، افزون بر این¬که تأمین امکانات تعریف شده از سوی دولت برای قومندانی یک ولسوالی را، حق قومندانی امنیه مالستان تلقی می-نمود، به دلایل موقعیت جغرافیایی و نظامی ویژه¬ی مالستان، در حال انجام روند اداری برای جلب کمک¬ها و اکمالات نظامی لازم در ادارات و نهادهای مربوطه در مرکز ولایت و کابل، به¬سر می¬برد.  
2. ورود ناهماهنگ و دور از انتظار و عرف اداری قومندان جدید.
 قومندان جدید با این¬که مدعی داشتن حکم قومندانی از مقامات ذیربط را با خود همراه دارد، اما بدون اطلاع و هماهنگی مقامات محلی در ولسوالی مالستان و همراه داشتن محافظان و افراد مسلح از ولسوالی همجوار جاغوری، شبانه وارد مقر قومندانی امنیه مالستان می¬گردد. آیا این نوع حرکت از فردی که پیش از این مدتی را در همین منطقه و در همین سمت ایفای وظیفه نموده است و از حساسیت¬های مردم و فضای مالستان و نوع نگرش آن¬ها نسبت به خود آگاهی کامل دارد، تحریک برانگیز و ماجراجویانه تلقی¬نمی¬شود؟ آیا از منظر سلسله مراتب اداری و عرف رایج در عزل و نصب¬های مناصب حکومتی، چنین حرکتی شبیه یک جابجایی مرسوم دولتی است یا شبیه یک کودتاه نظامی؟!
3. تحرکات غیرمنتظره¬ و فعال شدن دستگاه دیپلماسی کابینه ولسوالی جاغوری.
 با این¬که نه ولسوالی¬های ولایت غزنی منحصر به ولسوالی جاغوری است و نه مالستان تنها ولسوالی همجوار با جاغوری است، اما با کمال شگیفتی مقامات ولسوالی جاغوری در تحول اخیر مالستان نقش بسیار فعال و دور از انتظار را بازی می¬نماید، به گونه¬ای که هم در آوردن قومندان جدید در ولسوالی مالستان، وی را همراهی می¬کنند و هم پس از حادثه در انتقال او به مقر ولسوالی جاغوری ایفای نقش می¬نمایند. افزون براین، پس از حادثه، به عنوان هیئت اعزامی صلح از سوی قومندانی غزنی، نقش میانجیگری میان مردم مالستان و قومندانی مرکز ولایت را نیز در حل این منازعه بازی می¬کنند آیا این حلقه¬ی وصل و چرخه¬ی پاس دادن، یک سناریوی از پیش طراحی شده است یا یک امر تصادفی و مقطعی؟ نیت خیرخواهانه، حسن همجواری و دهها مشترکات قومی، مذهبی و ملی مردم مالستان و جاغوری، به هیچ عنوان جای تردید و انکار را ندارد و باورمندیم که دامن زدن به تنش¬ها و منازعات منطقه-ای و سمتی نه منطق¬پسند است و نه سازگار با آموزه¬های اخلاقی و دینی ما، اما تفکیک میان یک عمل خیرخواهانه و تحرکات سوگیرانه، از زوایای پنهان رویداد اخیر است که با مسامحه¬آمیزترین نگاه¬ها نیز ژرف¬بینی و تأمل بیشتر را می¬طلبد.
4. نقش برخی وکلای غزنی در پارلمان، در شکل¬گیری این رویداد.
 در وضعیت نابسامان اداری حاکم بر افغانستان و تعاملات و چانه¬زنی¬های رایج در بدنه¬ی حکومت در سطح خرد و کلان از یک¬سو و مراجعات بی¬رویه-ی مردم برای تأمین خواسته¬ها و یا رفع مشکلات به نهادهای دولتی و شخصیت¬های حقوقی نظیر نمایندگان پارلمان از سوی دیگر، در بسیاری از موارد افراد را دست به دامن وکلای پارلمان می¬کند. در این¬که این نوع مراجعات نابسامان، ناشی از فساد اداری و یا عدم تعریف مشخص و تفکیک قوا، از نهادهای دولتی برای مردم است و یا این¬که مردم تنها پناهگاه خود را، حتی در حل مشکلات شخصی، شخصیت¬های حقوقی¬ای مانند وکلای پارلمان را تلقی می¬کنند و این¬که چنین رفتارهای توجیه قانونی دارد یانه، درست است یا نادرست، بحث دیگری است که بایستی در جای خودش مورد بررسی قرارگیرد، اما واقعیت عینی این است که مردم حتی برای اموری نظیر عزل و نصب افراد در یک سمت¬ خاص در یک ولسوالی، از وکلای مجلس هم استعانت می¬جویند؛ با نظرداشت این حقیقت، پرسشی که در خصوص رویداد اخیر مالستان مطرح می¬گردد این است که آیا آن¬گونه که برخی از شهروندان مالستانی اظهار داشتند، بعضی از نمایندگان غزنی در پارلمان(حتی در پاره¬ای از اظهارات از نمایندگان مشخصی نامبرده شده)، در شکل¬دهی این رویداد دخیل بوده¬اند؟ از آن¬جاکه قومندان برحال با تأیید و رایزنی¬های نمایندگان مالستان در پارلمان، متصدی این سمت شده بود و از سویی همان¬گونه که در روند گزارش تحول اخیر نیز مرور نمودیم، نمایندگان مالستان بنابه درخواست خود مردم با امضای طوماری خواستار ابقای این قومندان بودند و چنان¬که روشن شد تا پایان راه و نتیجه¬گیری نهایی نیز بر این امر پای فشردند، در نتیجه از میان نمایندگان غزنی در پارلمان، نمایندگان مالستان نه تنها در خلق این تحول نقشی نداشتند که همگام با مردم مالستان در تقابل با این اقدام تلاش-های در خور و قابل قدری را انجام دادند؛ بنابراین آن دسته از نمایندگان غزنی در پارلمان می¬توانند نقشی در این گونه تحول داشته باشند که فضای پرتنش و چنددسته¬گی¬ها در مالستان و نیز گماشته شدن افراد مشخص در سمت¬های کلیدی این ولسوالی بستر سودجویی آن¬ها را فراهم نماید. آیا در میان نمایندگان غزنی در پارلمان می¬توان رد پایی از این نوع افراد پیدا نمود؟ پاسخ این پرسش نیز خود از  زوایای پنهان این رویداد است که نیازمند دقت  بیشتر است.

گروه مطالعاتی نگاه فردا

نویسنده: م/ق/ یوسفی مالستانی
 

طبقه بندی: ولسوالی مالستان ،  مقالات علمی،  سیاست و اجتماع، 
نشر توســط: گروه مطالعاتی نگاه فردا اشتراک گذاری در فیس بوک اشتراک گذاری در بالاترین اشتراک گذاری در دنباله اشتراک گذاری در کلوب اشتراک گذاری در گوگل ریدر اشتراک گذاری در خوشمزه اشتراک گذاری در فرندفید اشتراک گذاری در توییتر ایمیل کردن این مطلب
آخرین مطالب
همایش مالستان
مجله نگاه فردا
ویژه نامه غزنی
ویژه نامه غزنی شناسی
رویدادهای مالستان
آب و هوای مالستان